Geweten


We zijn nu eenmaal niet geboren met een geweten. Een geweten moet ontwikkeld worden of beter verwoord ‘aangeleerd worden’. En met alles wat moet worden aangeleerd geldt dat de ene persoon er talent voor heeft, de andere wat minder en sommige helemaal niet.
        Dat kinderen nog nauwelijks een geweten hebben blijkt uit verschillende feiten. Kindsoldaten hebben er geen enkele moeite mee iedereen overhoop te knallen die hen maar aangewezen worden en ze liggen daar echt niet wakker van, laat staan dat ze daar een trauma aan over houden. Je ziet dat in veel onrustige gebieden in Afrika de jeugd volstrekt geen geweten heeft ontwikkeld. Als de omstandigheden er toe leiden dat ze - eenmaal volwassen - denken zonder vervolging voor hun acties weg te kunnen komen, worden het niets ontziende koelbloedige moordenaars. De voorbeelden zijn helaas legio.
        Kinderen op de lagere school kunnen vaak zeer wreed tegen elkaar zijn (ondanks dat er al aan het thuisfront een begin is gemaakt met het aanleren van een geweten). Pispaaltjes pesten is aan de orde van de dag. Elke dag opnieuw zijn dezelfde kinderen onderhevig aan gepest en getreiter. Bijna niemand neemt het voor ze op, zeker niet met de kans om zelf een pispaal te worden. Iedereen weet uit zijn eigen schooltijd wel, wie er elke keer weer de dupe van getreiter was. Ook daar zijn de voorbeelden legio van.
        En als er al een geweten aangeleerd is dan is de vraag hoe dik de schil ervan is.
Als ik een keuze moet maken tussen de dood van mijn hond en de dood van de buurman dan staat de buurman er slecht voor. Ik zou oprecht meer last hebben van de dood van mijn hond dan van de buurman. De keuze is dan al snel door mij gemaakt.
Sommigen zullen het niet kies vinden dat ik de keuze maak om een beest boven een mens te stellen, maar de hond in bovenstaand voorbeeld maakt deel uit van mijn directe leefwereld, een wezen waar ik een emotionele band mee opgebouwd heb. De buurman zal me een worst wezen.
Als er één of ander filmpje getoond wordt door het IFAW waarin dieren gruwelijk afgebeuld en mishandeld worden dan denk ik dat er heel wat mensen zijn die zonder pardon de dierenbeulen een kopje kleiner zouden maken als er geen strafvervolging op zou staan.
        Strafvervolging is totaal geen overweging meer als een vader of moeder voor de keuze wordt gesteld om zijn of haar kinderen te verdedigen. Ouders kunnen zonder gewetensbezwaren moorden als de kinderen in het geding zijn. En zeg niet dat het hypothetisch is, er zijn genoeg voorbeelden waarbij één der ouders zich zo bedreigd voelt dat ze geen andere uitweg meer zien dan de hand aan de ander of zichzelf te slaan inclusief het grootste gedeelte van hun kroost.
        Een geweten is beperkt tot de context waarin we leven. Geschiedenis leert ons dat een geweten maar zo diep is als de omstandigheden. De Romeinse tijd liet zien dat een leven niet zo heel veel waard was als je in de arena van het Colosseum stond, uitgejoeld door tienduizenden mensen, op de nominatie om afgemaakt te worden. De Christelijke kerk in de middeleeuwen bracht ik weet niet hoeveel mensen op de brandstapel voor ketterij. De Azteken keken niet op een offer meer of minder, al waren het er meestal niet genoeg. De lijst die ik hier op kan noemen zou de omvang hebben van de Bijbel, Koran en Thora bij elkaar.
        Maar meer recentelijk blijkt het nog steeds te gelden: een groot aantal Duitsers en Japanners moorden er lustig op los tijdens de Tweede Wereldoorlog, Serven roeiden in 1995 Achtduizend Moslims in Srebrenica uit en koploper is Rwanda met 937.000 doden die in 1994 vielen. De mensen in genoemde voorbeelden zien de omstandigheden als vrijbrief om te doen wat ze maar willen. Geweten speelt dan blijkbaar geen rol.
En heden ten dage zijn er heel veel plaatsen en landen ter wereld waar je leven geen ene moer waard is. Gewoon omdat het blijkbaar kan.